Maak een opvallende bewering klein genoeg om bron, bewijs, context en onafhankelijke bevestiging gericht te onderzoeken.
Stap 1 · Schrijf één precieze claim
Kies een bericht dat je verbaast, boos maakt of hoop geeft. Schrijf alleen de concrete bewering op. Laat labels, vermoedens over de afzender en jouw conclusie tijdelijk weg. Splits meerdere claims in losse regels.
Stap 2 · Bepaal welk bewijs nodig is
Vraag wat de claim controleerbaar zou maken. Een aantal vraagt om een dataset of registratie; een citaat vraagt om de volledige opname of tekst; een oorzakelijke conclusie vraagt meer dan alleen twee gebeurtenissen die na elkaar plaatsvonden.
- • Welke bron wordt daadwerkelijk genoemd?
- • Ondersteunt die bron precies deze formulering?
- • Welke beperking noemt de oorspronkelijke maker zelf?
Stap 3 · Controleer context en herkomst
Zoek de eerste vindbare publicatie en controleer datum, plaats en volledige context. Kijk bij foto’s of video’s of oudere versies bestaan. Noteer duidelijk wat je wel en niet hebt kunnen vaststellen; “onbevestigd” is iets anders dan “onwaar”.
Stap 4 · Formuleer een voorlopige conclusie
Kies een zorgvuldige uitkomst: ondersteund, gedeeltelijk ondersteund, onvoldoende informatie of tegengesproken door beter bewijs. Schrijf erbij wat jouw oordeel nog zou kunnen veranderen. Zo blijft de controle herhaalbaar en transparant.